Błędy lekarskie a błędy w sztuce medycznej?

 

Proces leczenia człowieka jest działaniem bardzo złożonym i trudnym, łatwo więc o popełnienie błędu. Pacjenci powinni być traktowani przez personel medyczny według założeń ustawy o Prawach pacjenta i o Rzeczniku Praw Pacjenta z 2008 roku, jako partnerzy w procesie leczenia. Jednakże bardzo często dochodzi do błędów w świadczeniu usług medycznych. Jeżeli dojdzie do takiego zdarzenia, pacjent ma prawo do dochodzenia roszczeń z tytułu zadośćuczynienia za powstałą szkodę.

Na początku należy wyjaśnić, że błędy lekarskie często są utożsamiane w języku potocznym z błędami w sztuce medycznej/ błędami medycznymi. Jednakże z prawniczego punktu widzenia to dwa różne zdarzenia. Błędami lekarskimi nazwiemy te sytuacje, kiedy to lekarz popełnił błąd lecząc pacjenta. Natomiast błędy w sztuce medycznej, to czyny popełnione przez szeroko rozumiane podmioty świadczące usługi lecznicze (m.in. fizjoterapeutów, pielęgniarki, diagnostę laboratoryjnego, felczera, ratownika medycznego czy farmaceutę). W polskim prawie nie ma katalogu zawodów medycznych, a o charakterze poszczególnych zawodów decydują szczegółowe ustawy i rozporządzenia. Natomiast faktem jest, że każdy zawód związany z procesem leczenia niesie ze sobą bardzo duże ryzyko. Nie bez powodu, przede wszystkim lekarzy, obowiązuje posiadanie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania zwodu.

 

Kiedy pacjent może domagać się zadośćuczynienia od lekarza?

błędy medyczne

Pacjent albo spadkobiercy (w wypadku zdarzeń śmiertelnych) mogą domagać się zadośćuczynienia od podmiotu świadczącego usługi medyczne za błąd w sztuce, jeżeli uznają, że do takiego doszło w trakcie leczenia. Co do zasady błędy medyczne mogą dotyczyć błędu sensu stricte lub zaniechania.

Wśród nich wyróżniamy przede wszystkim:

  • nieudzielenie pomocy
  • niewłaściwą diagnozę
  • błędną ocenę wyników badań
  • źle użyty sprzęt medyczny
  • nieprawidłowe metody leczenia
  • nieprzestrzeganie praw pacjenta
  • niegodne traktowanie pacjenta
  • zaniedbanie obowiązku informacyjnego lub niewłaściwe wykonywanie go (udzielenie informacji o stanie zdrowia osobom nieuprawnionym – art. 9 ustawy o Prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem, że tylko efekty uboczne leczenia i śmierć są zdarzeniami, które dają podstawę do wystąpienia o zadośćuczynienie za błąd medyczny.
Z powyższego katalogu wynika jasno, że do przewinień może dochodzić także na tle etycznym. To ważne, ponieważ polska służba zdrowia (zwłaszcza publiczna) nie cieszy się najlepszą opinią społeczną, a to powoduje swoistą znieczulicę na pewne uchybienia, nawet wśród samych poszkodowanych pacjentów.

Na uwagę zasługuje jednak fakt, że samo powikłanie po procesie leczenia nie zawsze jest wynikiem błędu medycznego. Aby dochodzić roszczenia o zadośćuczynienie, należy wykazać związek przyczynowo-skutkowy między powikłaniem a zdarzeniem medycznym.

Jak zgłosić błąd medyczny?

 

Polskie prawo przewiduje dwie ścieżki dochodzenia roszczeń: bezpośrednio sądową oraz za pomocą Wojewódzkich Komisji ds. Orzekania o Zdarzeniach Medycznych, które funkcjonują od 2012 roku. Te ostatnie, to instytucje działające według właściwości danego podmiotu leczniczego. Składają się z 16 specjalistów (8 z zakresu nauk medycznych  i 8 prawników). Ich zadaniem jest orzeczenie, czy do zdarzenia medycznego uprawniającego pacjenta do zadośćuczynienia doszło, czy też nie. Ich działania mieszczą się w ramach pozasądowego rozstrzygania spraw o błędach medycznych. Zaletą tej drogi dochodzenia roszczeń są niższe koszta postępowania, natomiast wysokość roszczenia jest stosunkowo niższa od tych dochodzonych na drodze procesowej. Ponadto, to nie Wojewódzka Komisja wypłaca zadośćuczynienie, a ubezpieczyciel, który działając już w oparciu o materiał zebrany przez ten organ przedstawia propozycję wysokości wypłaty poszkodowanemu pacjentowi.

Sąd i proces to druga, tradycyjna droga dochodzenia swoich praw przez poszkodowanego pacjenta. Koszta są większe, zdecydowanie potrzebna jest tutaj pomoc profesjonalistów, podobnie zresztą jak w dochodzeniu roszczeń przed Wojewódzką Komisją i ubezpieczycielem. Walka o zadośćuczynienie za błąd medyczny przed sądem cechuje się tym, że jest dłuższa, natomiast wyjaśnienie wszelkich okoliczności wydaje się być pewniejsze i skrupulatniejsze. Sąd nie jest też związany w żadnym zakresie, jeżeli chodzi o wysokość ewentualnie przyznanej kwoty.

Kolejną drogą w dochodzeniu roszczeń z tytułu błędów lekarskich mogłaby być także mediacja. Tutaj jednak pojawia się problem, ponieważ należy ustalić kwestię, czy do zdarzenia medycznego doszło. Z reguły żaden lekarz, ani inna osoba wykonująca zawód medyczny nie zgodzi się na mediacje, jeżeli sytuacja nie jest czarno-biała. Mediacja w przypadku błędów medycznych ma jednak niebagatelną zaletę – jest w pełni dyskretna, a nie każdy chce mówić o swoich chorobach na forum.

Należy zwrócić uwagę, że wina za spowodowanie błędu medycznego musi być udowodniona w stosunku do konkretnej osoby, a przesłanki jej udowodnienia wyprowadza się z art. 4 ustawy o zawodzie lekarza z 1997 roku. Stanowi ona, że lekarz wykonuje zawód zgodnie z aktualną wiedzą fachową, należytą starannością, zasadami etyki oraz dostępnymi metodami i środkami.

Reasumując, błędy medyczne mimo coraz doskonalszych metod leczenia i diagnostyki będą się pojawiać, ponieważ czynnik ludzki bywa zawodny. Ważnym jest, aby pacjenci byli świadomi swoich praw i możliwości dochodzenia roszczeń. Trzeba tutaj zwrócić uwagę na ogromne znaczenie osób najbliższych dla pacjenta. To one bardzo często muszą działać w jego imieniu z dwóch powodów: po pierwsze są świadkami zdarzenia, patrzą z boku i mają bardziej obiektywny ogląd na sprawę. Po wtóre, nie są osobami bezpośrednio cierpiącymi i mogą podjąć odpowiednie kroki prawne (na przykład dokonać wstępnej konsultacji) dużo szybciej niż pacjent.

 

 

Źródła:

  1. Sadowska, Zapobieganie błędom medycznym w praktyce, Wolters Kluwers Polska, 2019.
  2. Lenczowska-Soboń, Przegląd spraw sądowych w kontekście najczęściej spotykanych błędów medycznych, Komentarz praktyczny Lex [data dostępu: 03.03.2020]
  3. Wąsik, Odpowiedzialność karna lekarza dentysty za błąd medyczny, „Prokuratura i Prawo”, nr 3, 2017.